Great Orme Tramway

Hanes

Llinell Amser y Dramffordd

Mae hanes hir a chyfoethog i Dramffordd y Gogarth, sydd wastad wedi bod yn rhan bwysig o dref Llandudno. Mae stori’r dramffordd yn dechrau yn 1898 gyda Deddf Tramffyrdd y Gogarth. Yn y ganrif a ddilynodd cafodd ei gwerthu, ei huwchraddio a’i hadfer.

Defnyddiwch y llinell amser isod i lywio drwy hanes y dramffordd!

  • 1898

    Yn y flwyddyn hon pasiwyd Deddf Tramffyrdd y Gogarth a oedd yn nodi hyd a lled y dramffordd yn ogystal â phrisiau’r tocynnau. Pwrpas y dramffordd yn wreiddiol oedd i gludo teithwyr, nwyddau a pharseli i fyny ac i lawr y Gogarth. Roedd y dramffordd hyd yn oed yn cludo eirch i’r Orsaf Hanner Ffordd ar gyfer eu claddu ym mynwent eglwys Sant Tudno. Doedd dim gostyngiadau ar gyfer angladdau, yn wir roedd yn rhaid i bobl dalu’r pris llawn yn ogystal â 2s 6d (12.5p) i gludo’r arch!

  • 1901

    Dechreuodd y gwaith o adeiladu’r dramffordd ym mis Ebrill 1901. R White a’i Fab o Widnes oedd y contractwr ar gyfer y rheiliau, peiriannau a’r tramiau a Thomas a John Owen o Landudno oedd yn gyfrifol am y gwaith adeiladu.

  • 1902

    Ar 31 Gorffennaf 1902, cychwynnodd y tramiau ar eu teithiau swyddogol cyntaf gyda Band y Dref yn canu God Save the King yn y cefndir. Pryd hynny, dim ond rhan isa’r trac oedd ar agor/yn cael ei defnyddio.

    Agorodd rhan ucha’r dramffordd ar 8 Gorffennaf 1903.

  • 1904

    Adeiladwyd Gorsaf Fictoria yn Church Walks ar safle Gwesty Fictoria.

  • 1932

    Trychineb. Ar ôl 30 mlynedd o gludo dros 3,750,000 o deithwyr yn ddiogel, fe dorrodd bar llusgo un o dramiau’r rhan isaf oedd yn dal y cebl tynnu’n sownd wrth y tram ac fe redodd y tram, allan o reolaeth, i lawr yr Hen Ffordd a tharo i mewn i’r wal yn y gwaelod. Lladdwyd y gyrrwr a merch 12 oed ac anafwyd nifer o’r teithwyr eraill. Arweiniodd y cyhuddiadau a’r bygythiadau at orfod dirwyn y cwmni i ben a gwerthwyd y dramffordd i’r Great Orme Railway Company Ltd.

  • 1934

    Agorwyd y dramffordd gyda mesurau diogelwch llym newydd. Roedd mor boblogaidd ag erioed a pharhaodd i redeg drwy gydol yr Ail Ryfel Byd.

  • 1949

    Ar 1 Ionawr 1949 cafodd y dramffordd ei chymryd drosodd gan Gyngor Dosbarth Trefol Llandudno.

  • 1957

    Cafodd system pŵer stêm y dramffordd ei newid i system drydanol.

  • 1974

    Yn dilyn ad-drefnu’r llywodraeth leol, trosglwyddydd y dramffordd i Gyngor Sir Aberconwy.

  • 1977

    Cafodd y dramffordd ei henw gwreiddiol yn ôl, sef Tramffordd y Gogarth. Mae bellach yn cael ei rhedeg gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Conwy fel rhan unigryw a gwerthfawr o dreftadaeth Llandudno.

  • 1999

    Cymeradwyodd Cronfa Dreftadaeth y Loteri grant adnewyddu gwerth miliwn o bunnau i gadw treftadaeth y dramffordd.

  • 2000

    Dyfarnodd yr Undeb Ewropeaidd filiwn arall a bu i’r Cyngor Sir ymrwymo i roi dwy filiwn o bunnau ar gyfer ei chynnal a’i chadw.

  • 2001

    Agorwyd yr Orsaf Hanner Ffordd newydd. Mae’r orsaf yn adeilad to llechi hardd gyda chromen wydr. Yn y fan hon mae offer halio’r dramffordd. Gallwch weld yr holl offer drwy’r ffenestr wrth i chi newid tramiau. Yma hefyd mae arddangosfa ddiddorol ar hanes y dramffordd.

  • 2002

    Tramffordd y Gogarth yn dathlu can mlynedd. Can mlynedd o wasanaeth, ac yn barod am gan mlynedd arall!

  • 2012

    Y dramffordd yn dathlu 100 o flynyddoedd mewn steil gyda Chyhoeddwr y Dref, David Price, yn hysbysu trigolion am y dathliadau! Yn anffodus, bu farw David yn 2013 ond fe’i cofir yn annwyl fel rhan bwysig o dreftadaeth Llandudno.

  • 2014

    Cant a deg o flynyddoedd yn ddiweddarach ac mae’r dramffordd mor boblogaidd ag erioed, gan gludo ymwelwyr o bob oed a chenedl i fyny’r Gogarth fel y gallan nhw brofi taith sydd heb newid rhyw lawer ers Oes Fictoria. Mae’r dramffordd yn cludo oddeutu 160,000 o deithwyr y flwyddyn ac yn edrych ymlaen at y ganrif nesaf o wasanaeth!